کودک شما زمان زیادی را در مدرسه سر کلاس‌های کسل‌کننده می‌گذراند؛ کلاس‌هایی که عملا هیچ کاربردی در آینده او ندارند. شاید فکر کنید بهترین تصمیم در چنین شرایطی این است که کودک خود را از مدرسه بیرون بیاورید و او را در کلاس‌های خصوصی یا فنی‌وحر‌فه‌ای ثبت‌نام کنید تا چیزهای کاربردی یاد بگیرد. یکی از والدین با همین دغدغه نفرستادن بچه به مدرسه از استاد پیام بهرام پور پرسیده است که آیا می‌تواند دو دختر ۸ و ۱۲ ساله‌اش را از مدرسه بیرون بیاورد تا دوره‌های مهارتی را در فنی‌وحرفه‌ای یاد بگیرند. پاسخ کوتاه استاد بهرام پور به این سوال منفی است چراکه باور دارد با وجود اینکه سیستم آموزشی مدارس ایرادهای جدی دارد اما چند دوره فنی‌وحرفه‌ای نمی‌تواند جای مدرسه را بگیرد. راه درست این نیست که درس را حذف کنیم. باید آموزش رسمی را نگه داریم و در کنار آن برای یادگیری مهارت، هنر، ورزش و تجربه واقعی جا باز کنیم.
می‌توانید در ویدیوی زیر، توضیحات کامل پیام بهرام پور درمورد اینکه چرا انتقاد از سیستم آموزشی با کنار گذاشتن مدرسه فرق دارد را ببینید. والدین با دیدن این ویدیو متوجه می‌شوند که قبل از چنین تصمیمی باید چه چیزهایی را بررسی کنند.

ویدیو کامل پاسخ پیام بهرام پور به نفرستادن بچه به مدرسه را در آپارات ببینید.

دلیل تصمیم والدین برای نفرستادن بچه‌ها به مدرسه

داستان از جایی شروع شد که یکی از والدین که دو دختر ۸ و ۱۲ ساله دارد به استاد بهرام پور پیام داد. او در پیامش توضیح داد که یکی از بچه‌هایش قرار است وارد پایه دوم و دیگری وارد پایه ششم شود. هر دو در یکی دو دوره فنی‌وحرفه‌ای شرکت کرده‌اند و از کلاس‌ها لذت می‌برند. مسئله اصلی اینجاست که مدرسه بخش زیادی از وقت آن‌ها را گرفته است و نمی‌توانند در کنار آن برنامه‌ریزی درستی برای شرکت در دوره‌های مهارتی فنی‌وحرفه‌ای خود داشته باشند. راه‌حلی که این والد برای حل این مسئله دارد این است که بچه‌هایش را از مدرسه بیرون بیاورد تا در دوره‌هایی فنی‌وحرفه‌ای که به آن علاقه دارند شرکت کنند.
البته این سؤال فقط مربوط به یک خانواده نیست. سال‌های زیادی است که انتقادهای شدیدی از سیستم آموزشی مدارس و دانشگاه‌ها شده است. همین انتقادها باعث شده بعضی از خانواده‌ها به نفرستادن بچه‌ها به مدرسه فکر کنند. درصورتی که پیام بهرام ‌پور این تصمیم را یک برداشت خطرناک می‌داند.

هدف اصلاح سیستم آموزشی است نه حذف مدرسه

پیام بهرام پور هم در دانشگاه‌های ایران و هم در دانشگاه‌های معتبر خارجی درس خوانده است. به همین دلیل کاملا از ضعف سیستم آموزشی ایران باخبر است و سال‌هاست که از مدارس و دانشگاه‌های ایران انتقاد می‌کند. او معتقد است خیلی از چیزهایی که کودکان و نوجوانان به آن نیاز دارند در برنامه آموزشی کشور ما هیچ جایی ندارد. فضای آموزشی در مدارس و دانشگاه‌های ما با آموزش مهارت‌های نرم و فکر مستقل همراه نیست. به همین دلیل دانش‌آموزان ساختن ارتباط موثر را یاد نمی‌گیرند، نمی‌توانند خوب فکر کنند، خوب سوال بپرسند و حتی نظرشان را بیان کنند. بخش بزرگی از فضای آموزشی ما فقط به آمادگی برای امتحان و کنکور محدود شده است که چیزی جز فشار و استرس را برای دانش‌آموز و دانشجو به همراه ندارد.
مسائل دیگری که پیام بهرام پور در رابطه با ضعف سیستم آموزشی به آن اشاره می‌کند، وضعیت معلم‌ها، حقوق پایین، شیوه انتخاب نیرو و کیفیت پایین آموزش است. البته حساب‌ معلم‌های دلسوز و حرفه‌ای جداست. انتقادهای پیام بهرام پور از ساختار معیوب سیستم آموزشی است نه همه معلم‌ها و استادها. در نتیجه وجود همه این ضعف‌ها به معنی نفرستادن بچه به مدرسه نیست. می‌توان با یک سیستم مشکل داشت اما برای بهتر شدن آن تلاش کرد.

دوره‌های مهارتی برای کودک دبستانی جایگزین مدرسه نیستند

پاسخ پیام بهرام پور درباره کودکی که در مقطع ابتدایی درس می‌خواند این است که او باید به مدرسه برود. البته با در نظر گرفتن این نکته مهم که خانواده‌ها نباید کودک خود را به هر مدرسه‌ای ببرند. باید تا جایی که می‌توانند کودک خود را به مدرسه مناسب‌تری ببرند تا با معلم و مدرسه او ارتباط داشته باشند و بدانند در طول روز دقیقا چه اتفاقی برای کودکشان می‌افتد.
کودکی که در مقطع ابتدایی قرار دارد هنوز به آموزش‌های پایه نیاز دارد. چراکه خواندن، نوشتن، ریاضی و فهم مفاهیم اولیه با شرکت در چند کارگاه فنی‌وحرفه‌ای کامل نمی‌شود. در مقابل این تفاوت در دوره دبیرستان کمتر به چشم می‌آید. با وجود اینکه یادگیری سینوس و تانژانت بی‌فایده است و در زندگی دانش‌آموزان کاربرد مستقیمی ندارد؛ همچنان این سوال مطرح می‌شود که اگر مدرسه حذف شود، قرار است چه برنامه منظم و کاملی جای آن را بگیرد؟. ناراضی بودن از محتوای بعضی درس‌ها یک مسئله است و حذف کل ساختار آموزش مسئله‌ای دیگر. نمی‌توان تصمیم بزرگ مدرسه نرفتن بچه‌ها را فقط با دیدن ضعف‌های مدرسه گرفت. باید جایگزین آن را هم با دقت بررسی کرد.

Homeschooling یا آموزش در خانه به معنای رها کردن مدرسه نیست

آموزش در خانه به برنامه درسی، ساعت مشخص، پیگیری مستمر، ارزیابی و حضور یک بزرگسال مسئول نیاز دارد. کودک نباید صبح از خواب بیدار شود و خودش تصمیم بگیرد که امروز چه درسی بخواند یا اصلا درس بخواند یا نخواند. کلاس فنی‌وحرفه‌ای هم ساختار و مسیر یادگیری دارد که از قبل مشخص است از مدرس گرفته تا زمان کلاس، تمرین و … . وقتی کودک شما از کلاس فنی‌وحرفه‌ای لذت می‌برد نشان می‌دهد که به آن مهارت علاقه دارد نه اینکه می‌تواند تمام آموزش خود را به‌تنهایی مدیریت کند. اینجا تفاوت بزرگ بین مهارت‌آموزی و جایگزین کامل آموزش مدرسه خودش را نشان می‌دهد. یادگیری خیاطی، برنامه‌نویسی، نقاشی یا هر مهارت دیگری خیلی ارزشمند است اما برای اینکه جایگزین مدرسه باشد کافی نیست.

خودآموزی حتی برای بزرگسالان هم سخت است

مهم‌ترین بخش از توضیحات پیام بهرام پور به سخت بودن خودآموزی حتی برای بزرگسالان مرتبط می‌شود. یک بزرگسال نمی‌تواند هر روز خودش را وادار کند تا چند ساعت برای یادگیری زمان بگذارد و پس از مدتی برنامه‌اش را رها می‌کند. پس چه توقعی از یک کودک یا نوجوان داریم. خانواده‌هایی هستند که به دلیل ضعف سیستم آموزشی کشور، کودک خود را از مدرسه بیرون آورده‌اند و حالا هر روز باید با او کلنجار بروند که خودش بنشیند و درس بخواند. بنابراین حذف مدرسه مشکل را حل نکرده است فقط مسئولیت ساختن نظم آموزشی را به خانه آورده است.
با وجود اینکه خیلی از بزرگسالان هزینه‌های سنگینی را بابت شرکت در یک دوره پرداخت می‌کنند، نمی‌توانند درس‌ها را منظم دنبال کنند و تمرین‌ها را با برنامه انجام دهند. پس انتظار اینکه یک دانش‌آموز بدون ساختار بتواند تمام مسیر یادگیری‌اش را خودش جلو ببرد درست نیست. خانواده‌ای که تصمیم به نفرستادن بچه به مدرسه و خودآموزی کودک خود دارد قبل از حذف مدرسه باید به چند سوال جواب دهد: چه کسی برنامه روزانه را می‌چیند؟ درس‌های پایه چگونه آموزش داده می‌شوند؟ پیشرفت کودک را چه کسی بررسی می‌کند؟ اگر کودک همکاری نکرد برنامه دیگر شما چیست؟. ثبت‌نام در چند کلاس و دوره نمی‌تواند به این سوالات جواب دهد.

ارزش مدرسه و دانشگاه فقط به محتوای کتاب‌ها نیست

درست است که یکی از بزرگترین ضعف‌های سیستم آموزشی، محتوای بی‌کیفیت و بی‌تاثیر کتاب‌هاست. اما این مورد به تنهایی نمی‌تواند ارزش مدرسه را تعیین کند. بعضی از مزایای فضای آموزشی که شاید هیچ‌وقت دیده نشده این است که مدرسه به زندگی کودک نظم می‌دهد و او را در مسیر یادگیری پیوسته نگه می‌دارد. با قراردادن کودک در جمع و روبه‌روشدن با آدم‌های مختلف نحوه برقراری ارتباط را به او یاد می‌دهد. این مزایا باعث نمی‌شود از نقاط ضعف مدرسه چشم‌پوشی کنیم اما هنگام تصمیم‌گیری نباید آن‌ها را حذف کنیم. پیام بهرام پور همین نکته را درباره دانشگاه هم مطرح می‌کند. دانشجوها از محتوای خیلی از کلاس‌ها راضی نیستند اما نباید از این مسئله گذشت که دانشگاه فرصت آشنایی با آدم‌های خوب، امکان ساختن ارتباط و تجربه‌کردن اتفاق‌های تازه را فراهم می‌کند.

مدرک هنوز بعضی درها را باز می‌کند

امکان دارد نداشتن دیپلم و مدرک دانشگاهی در سال‌های بعد برای هر فردی محدودیت باشد. گرفتن بعضی مجوزها، وضعیت سربازی و برخی مسیرهای سفر ممکن است با نداشتن مدرک تحصیلی سخت‌تر شود. تصمیم نفرستادن بچه به مدرسه را والدین می‌گیرند اما هزینه این تصمیم را فرزندان در آینده پرداخت می‌کنند.
پیام بهرام پور معتقد است که نباید اسیر جمله‌های عامه‌پسند مثل این شد که دانشگاه چیزی یاد نمی‌دهد. در جواب این جمله باید پرسید چه برنامه‌ای قرار است جایگزین آن شود. همیشه زمانی که بحث رهاکردن دانشگاه می‌شود، اسم کارآفرین‌های مشهوری مانند استیو جاز و بیل گیتس برده می‌شود. همه می‌گویند که این افراد چون دانشگاه را رها کردند و به‌جای درس خواندن سراغ راه‌اندازی کسب‌وکار خود رفتند موفق شدند. درصورتی که داستان استیو جابز و بیل گیتس از اول گفته نشده و ما فقط بخش دانشگاه نرفتن آن‌ها را شنیدیم. آن‌ها وارد دانشگاه شدند و بعد از اینکه مسیر کاریشان شکل گرفت دانشگاه را رها کردند. بنابراین به این نتیجه می‌رسیم که آن‌ها یک برنامه جایگزین قبل از ترک دانشگاه داشته‌اند. اگر نوجوان یا جوانی ایده‌ای برای کسب‌وکار دارد، می‌تواند در کنار ادامه تحصیل روی ایده‌اش هم کار کند. وقتی آن کار واقعا به نتیجه رسید دوباره فرصت تصمیم‌گیری دارد.

جمع‌بندی؛ درس و مهارت باید در کنار هم باشند

پیام بهرام پور در ویدیو پیشنهاد می‌دهد که آموزش رسمی را در کنار یادگیری یک مهارت واقعی جلو ببرید. دانش‌آموز نباید کل زندگی‌اش را به کتاب‌های درسی و امتحاناتش محدود کند. در عین حال نباید به‌خاطر ضعف کتاب‌ها و سیستم آموزشی، درس را به‌طور کامل کنار بگذارد. او هم باید درس بخواند و هم بیرون از مدرسه برای یادگیری یک مهارت وقت بگذارد.
مهارت‌هایی که می‌توان در کنار درس دنبال کرد، فقط به آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای محدود نیستند:
• ارتباط، سخنرانی، فن بیان و ارتباط مؤثر
• هدف‌گذاری، برنامه‌ریزی و تفکر
• موسیقی، هنر یا دنبال‌کردن جدی یک ورزش
• یادگیری یک مهارت جانبی و کسب تجربه کاری در سن مناسب
مهم‌ترین چیز برای دانشجوها، تجربه کار است. پیام بهرام پور معتقد است که دانشجو بودن بدون داشتن هیچ تجربه کاری یک اشتباه بزرگ است. چراکه تجربه کاری فرد را با دنیای واقعی روبه‌رو می‌کند. دوره‌های رایگان سایت بیشتر از یک نیز برای همین مسیر ساخته شده‌اند. آموزش‌هایی درباره هدف‌گذاری، برنامه‌ریزی، تفکر و ارتباطات را می‌توان کنار مدرسه یا دانشگاه دنبال کرد. قرار نیست این دوره‌ها جای درس رسمی را بگیرند. آن‌ها اطلاعات کاربردی و تاثیرگذاری هستند که سیستم آموزشی کشور ما اصلا به آن‌ها نپرداخته است.
در نتیجه، نفرستادن بچه به مدرسه و جایگزین‌کردن آن با چند دوره فنی‌وحرفه‌ای تصمیم درستی نیست. راه مناسب این است که مهارت‌آموزی در کنار مدرسه ادامه پیدا کند. مدرسه و دوره‌های مهارتی هیچ‌کدام به‌تنهایی کامل نیستند و باید در کنار هم قرار بگیرند.

ویدیو کامل پاسخ پیام بهرام پور به نفرستادن بچه به مدرسه را در یوتیوب ببینید.