آیا آزمایش مشهور شهادت آب واقعیت دارد؟

سرفصل های مهم این مقاله:

آیا آزمایش مشهور شهادت آب از ماسورو ایموتو واقعیت دارد؟

سلام من ساتیا بالنده هستم و به همراه پیام بهرام‌پور قصد داریم در مورد آزمایش شهادت آب دانشمند ژاپنی، ماسارو ایموتو صحبت کنیم. در ابتدای صحبت تجربه پیام بهرام‌پور را بشنویم:

اول راهنمایی بودم یعنی حدود ۱۵ سال پیش که معلم دینی ما جلسه‌ای فوری تشکیل داد و تلویزیونی به کلاس آورد و یک سخنرانی از مدرس معروف انگیزشی پخش کرد که موضوع آن شهادت آب بود. سخنران با آب‌وتاب توضیح می‌داد که قطرات آب موجودی باشعور هستند و شکل قطرات آب پس از یخ زدن و بلور شدن بسته به اتفاقات مختلف تغییر شکل می‌دهد. مثلاً روی قطرات آب کلمات عاشقانه نوشته می‌شد و نتیجه بلورهایی زیبا بود اما موسیقی متال برای قطرات آب پخش می‌شد و نتیجه می‌شد بلورهای بسیار زشت و عجیب‌وغریب!

خب کاملاً مشخص بود که همه ما چه حس و حالی داشتیم. اولاً سعی می‌کردیم کار بدی نکنیم، چون بدنمان 70 درصدش آب است! 😊

دو این که به همه با اشتیاق این پژوهش بزرگ را برای دیگران تعریف می‌کردیم! به نظر می‌رسید همه‌چیز خوب است. ما کمتر گناه می‌کردیم، همه باورهایی که داشتیم با علم هم اثبات‌شده بود و دانشمندان ژاپنی هم خیلی خوب بودند 😊

سال‌ها گذشت، موضوع شهادت آب را فراموش کردم و به کارهای بد خودم ادامه دادم 😊 (شوخی کردم) تا این که متوجه شدم، بهههلهههه…..

 

آزمایش شهادت آب چیست؟

ماسارو ایموتو در سال 1943 در ژاپن به دنیا آمد. او در رشته روابط بین‌الملل تحصیل کرد و در سال 1992 به عنوان “دکترای طب جایگزین” از هیئت “طب جایگزین” هند گواهینامه دریافت کرد. او ادعا می‌کند که گفتار یا افکار انسان تأثیرات زیادی بر آب دارد. به‌صورتی که اگر افکار یا گفتار ما خوب و مثبت باشند، بلورهای یخ زیباتر خواهند شد و اگر افکار بد و منفی باشند، بلورهای زشتی ایجاد می‌شوند. بر این اساس، اگر انسان‌ها با مهربانی و عشق به یک لیوان آب نگاه کنند، بلورهای یخ آن آب زیبا‌تر می‌شوند.

علاوه بر این، ایموتو ادعا می‌کند که آب از نوشتن کلمات نیز تأثیر می‌پذیرد و به آن واکنش نشان می‌دهد. او می‌گوید روی چندین ظرف آب، تعدادی کاغذ چسبانده و روی برخی از این کاغذها کلماتی با بار ارزشی مثبت مانند دوستی، سلامتی، عشق و قدردانی نوشته و روی برخی دیگر کلماتی با بار ارزشی منفی مانند نفرت و خشونت. طبق ادعای او، نتایجش نشان می‌دهند که آب کلمات را می‌فهمد و کریستال‌های یخ آب ساختار مولکولی هماهنگ با آن پیدا می‌کند.

ایموتو در آزمایش خود، آب را در معرض کلمات، تصاویر یا موسیقی‌های مختلف قرار داده و سپس این آب‌ها را منجمد کرده است. سپس کریستال‌های یخ را با عکاسی میکروسکوپی بررسی کرده است. بر اساس اظهار ایموتو، آبی که در معرض گفتار و افکار مثبت قرار می‌گیرد، کریستال‌های یخی زیبا و خوشایند ایجاد می‌کند. همچنین کلمات و نیّت‌های منفی ساختارهای یخی زشتی را به وجود می‌آورد. موسیقی‌های کلاسیک (مثل بتهوون، باخ و …) آب را زیبا کرده و موسیقی متالیکا و … آن را زشت کرده‌اند.

ایموتو معتقد بود که منابع آب مختلف ساختارهای یخی متفاوتی را تولید می‌کنند. به‌عنوان‌مثال، او معتقد بود که آب یک رود کوهستانی، هنگامی‌که یخ می‌زند، ساختارهایی با طرح‌های هندسی زیبا را نشان می‌دهد؛ اما آب ناشی از منابع آلوده ساختارهای یخی منحرف و تصادفی ایجاد کرده است. او ادعا می‌کرد که این تغییرات را می‌توان با قرار دادن آب در معرض نور فرابنفش یا امواج الکترومغناطیسی خاص از بین برد.

 

آزمایش شهادت آب چه فایده‌ای می‌تواند داشته باشد؟

کتاب The Hidden Messages in Water او یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌های نیویورک‌تایمز بود. ایموتو در ابتدای این کتاب، به مشکلات طاقت‌فرسا و فراوان جهان اشاره می‌کند. مشکلاتی از قبیل درگیری اقتصادی، اختلافات داخلی، قومیتی، تعصب، پریشانی، جنگ‌های مذهبی و هر نوع مشکل دیگری که قابل‌تصور است. او می‌گوید که همه ما به دنبال راه خروجی از این شرایط هستیم. همیشه یک راه‌حل وجود دارد که می‌تواند برای همه اعمال شود. پاسخی که بسیار ساده و مؤثر است. پاسخی که تاکنون از ما دور بوده و آن‌قدر ساده است که تمامی انسان‌ها می‌توانند آن را بفهمند.

ایموتو می‌گوید که پاسخ را پیدا کرده است: بدن انسان به‌طور متوسط 70 درصد آب است؛ به عبارت دیگر، ما در طول زندگی بیشتر به‌صورت آب وجود داریم. از منظر فیزیکی، انسان آب است.

ایموتو این‌گونه بین سرنوشت انسان و آب پیوند برقرار می‌کند. اگر کاری بتواند آب را زیباتر و بهتر کند، پس زندگی شخص شما که ۷۰ درصدتان از آب است را نیز می‌تواند بهتر کند. او ادعا می‌کند که بر این اساس، آنچه می‌گوید برای همه و در کل جهان عملی است. ایموتو این ایده‌ها را به تبلیغ درباره پیام صلح و دوستی جهانی می‌کند.

اگر او درست بگوید، ما با یک پدیده شگفت‌انگیز با پیامدهای چشمگیر روبرو هستیم؛ اما آیا آزمایش ایموتو، ویژگی‌های یک آزمایش علمی را دارا بود؟ به‌بیان‌دیگر، آیا این آزمایش‌ها واقعاً نشان می‌دهند که آب از افکار ما تأثیر می‌پذیرد؟

 

چالش میلیون دلاری جیمز رندی

 

چالش میلیون دلاری جیمز رندی

در سال 2003، جیمز رندی دعوت‌نامه‌ای را در وب‌سایت خود منتشر کرد و به ایموتو پیشنهاد داد تا در چالش ماوراء‌الطبیعه یک میلیون دلاری شرکت کند. او از ایموتو خواست تا در حضور وی با شرایط آزمایشگاهی متعارف، آزمایش خود را دوباره اجرا نماید. جیمز رندی یک شعبده‌باز معروفی است که ادعاهای عجیب و ماورایی را به چالش می‌کشد.

شهرت وی در رسوا کردن افرادی است که ادعاهای ماورا طبیعی دارند. مواردی مانند طالع بینی، قدرت ذهنی برای تکان دادن اشیاء، شفا دادن، پیش‌بینی و احضار روح و غیره. جیمز رندی برای به چالش کشیدن این افراد، بنیادی را بنیان گذاشت. این بنیاد، برای هرکسی که بتواند قدرت ماورا طبیعی خود را به اثبات برساند، یک میلیون دلار آمریکا جایزه تعیین کرد.

آزمایش‌ها توسط گروهی از داوران بی‌طرف انجام می‌شود. این چالش برای ایموتو فرصت بسیار خوبی بود. اگر او می‌توانست آزمایش را در شرایط آزمایشی موردتوافق طرفین تکرار کند، هم پوزه منتقدین را به خاک می‌مالید و هم پول بسیار خوبی به جیب می‌زد. همچنین تبدیل به اولین کسی می‌شد که چالش موسسه رندی را شکست داده است و نامش در تاریخ ماندگار می‌شد؛ اما متأسفانه جیمز رندی پاسخی دریافت نکرد. ایموتو حاضر به تکرار آزمایش خود در حضور مردم و داوران نشد. مشخص نیست ایشان و گروهشان که از مردم برای سفارش عکاسی از آب‌هایشان 500 دلار می‌گیرند، چرا به این فرصت طلایی پشت کردند؟!

 

دعوت جیزم رندی از مروجان شبه علم

 

آیا ادعای شهادت آب ابطال‌پذیر است؟

بله. این ادعا ابطال‌پذیر است و به همین خاطر مربوط به چهارچوب و حیطه علم است. ابطال‌پذیری یعنی می‌توانیم با انجام آزمایش، درستی یا نادرستی آن را به محک آزمون بگذاریم. بسیاری از شبه‌علم‌ها ابطال‌پذیر نیستند و نمی‌توان نادرستی آن‌ها را در تجربه امتحان کرد. امّا ادعای ایموتو را می‌توان با انجام آزمایش‌های مختلف، رد یا تأیید کرد.

برای مثال می‌توانیم کلماتی مثل محبت، مهربانی، نفرت، کینه و … را به زبان‌های مختلف بر شیشه آزمایش بچسبانیم. اگر در آزمایش‌های متعدد و مستقل در سراسر زمین، مشاهده کنیم که بلورهای یخ در ظرف حاوی کلمات مثبت، زیبا شده‌ و بلورهای یخ در ظرف حاوی کلمات منفی، زشت و نامرتب هستند، آن‌وقت شواهدی برای تأیید این ادعا در دست است.

بااین‌حال، روش انجام آزمایش‌های ایموتو نحوه ارائه نتایجش خطاهای جدی فراوانی دارد که این موارد آزمایش‌های او را غیرقابل استناد می‌کند. آزمایش‌ها و تجربه‌های علمی باید تکرارپذیر باشند؛ یعنی هرکسی با فراهم کردن شرایط لازم، بتواند آن تجربه یا آزمایش را تکرار کند و به نتایجی مشابه برسد. این‌گونه است که می‌توان درستی یا نادرستی ادعاهای مختلف را مشخص کرد.

 

چه انتقاداتی به کارهای ایموتو وارد شده است؟

 

انتقادات به ازمایش ایموتو

ایراداتی که دانشمندان منتقد به کارهای ایموتو وارد می‌دانند، موارد اساسی و پایه‌ای است. به‌عنوان‌مثال آن‌ها می‌گویند که ایموتو روش آزمایش خود را به‌درستی به جامعه علمی عرضه نکرده است. یکی از اصول مهم در فضای علمی، شفافیت است. در علم جایی برای پنهان‌کاری و مخفی کردن داده‌ها نیست. یافته‌ها و اکتشافات تحقیقات باید به‌طور آزادانه و آشکارا در دسترس جامعه علمی باشند.

پژوهشگران نمی‌توانند صرفاً بخشی از نتایج که به نفعشان است را گزارش بدهند. برای مثال لازم است ایموتو به جامعه علمی گزارش دقیقی بدهد که چه تعداد نمونه را عکس‌برداری کردند و نتیجه‌گیری از روی چه میزانی از کل نمونه‌ها صورت گرفته است. همچنین این آزمایش‌ها به دلیل کنترل‌های آزمایشی ناکافی و عدم به اشتراک گذاشتن جزئیات کافی از آزمایش‌های خود با جامعه علمی موردانتقاد قرار گرفته است. این موارد را در ادامه بیشتر توضیح خواهیم داد.

 

ایراد عدم شفافیت در ارائه

یک انتقاد مهم به آزمایش‌های ایموتو این است که او جزئیات نتایج خود را به‌اندازه کافی در اختیار جوامع علمی قرار نمی‌دهد. تصاویری که او در کتاب‌هایش می‌آورد گلچین شدند و اطلاعات کافی از اتفاقات پشت این جریان وجود ندارد.

مقالات علمی در مجامع علمی و نشریات معتبر، روش اندازه‌گیری، نحوه نمونه‌گیری و مکانیسم بررسی‌های خود را ارائه می‌کنند؛ اما آقای ایموتو جزئیات بسیاری از شرایط انجام آزمایش خود را ارائه نمی‌کند و همه‌چیز در هاله‌ای از ابهام پوشانده شده است.

 

نداشتن گروه‌های کنترل کافی

یک انتقاد دیگر به آزمایش‌های ایموتو این است که این آزمایش‌ها فاقد گروه‌های کنترل کافی هستند. برای معتبر بودن روش و نتایج یک آزمایش، وجود گروه کنترل اهمیت زیادی دارد. همه انسان‌ها در زمان انجام آزمایش‌، ممکن است اثرات یک عامل متفرقه را با اثرات عامل موردپژوهش، جابجا بگیرند.

گروه کنترل نمونه‌هایی هستند که تا جای ممکن در محیط و شرایط یکسان با نمونه‌های تحت آزمایش قرار می‌گیرند، اما درمان یا عامل موردپژوهش بر روی آن‌ها امتحان نمی‌شود.

 

برای مثال فرض کنید می‌خواهیم تأثیر رنگ دیوارهای بیمارستان را بر روی روحیه بیمارها بررسی کنیم. به این منظور بیاییم و دیوارهای یک بیمارستان را صورتی کرده و بیمارستان دیگری را بنفش کنیم.

سپس تفاوت روحیه بیماران آن دو بیمارستان را مقایسه کنیم. اگر تفاوتی در روحیه بیماران این دو بیمارستان مشاهده شود، آیا می‌توانیم این نتیجه را بگیریم که این تفاوت به خاطر رنگ متفاوت است؟ خیر. چراکه عوامل زیادی بین این دو بیمارستان متفاوت هستند و این نتیجه آماری می‌تواند به خاطر آن عوامل باشد.

 

برای مثال ممکن است سروصدای پیرامون یک بیمارستان بیشتر از دیگری باشد. یا پرسنل و پرستاران یک بیمارستان، مهربان‌تر و خوش‌برخوردتر باشند. ممکن است آلودگی هوا در یک پیرامون یک بیمارستان بیشتر باشد؛ و ده‌ها عامل دیگر را نیز می‌توانیم ذکر کنیم.

برای جلوگیری از این اتفاق، می‌توانیم از گروه‌های کنترل استفاده کنیم. در مثالی که زده شد، لازم است که گروهی از بیماران را در همان شرایط نگه داریم اما عامل اصلی موردپژوهش (رنگ‌های تحت بررسی) را بر دیوارهایشان اجرا نکنیم. در این صورت می‌توانیم عوامل دیگر را غربال کرده تا تأثیر واقعی آن عامل را مشاهده کنیم.

ایموتو کریستال‌های یخ را به دو دسته زشت و زیبا تقسیم کرده بود. مثلاً اگر کریستال‌ها دارای تقارن شش وجهی بودند، آن‌ها را زیبا به حساب می‌آورد و اگر بی‌نظم بودند، زشت محسوب می‌شدند.

دانشمندان به سادگی می‌توانند با کنترل عواملی مثل دما و رطوبت، کریستال‌هایی با شکل خاص مدنظرشان تولید کنند. برای تولید کریستال‌های زشت نیز نیازی به کلمات ناخوشایند نیست. این کار بسیار آسان است. کافی است فشار را بالا ببرید یا دما را افزایش دهید تا ساختارهای شکننده از بین بروند و سپس آن را دوباره منجمد کنید.

 

 

نمودار بالا ارتباط شکل دانه‌های یخ را با دما و رطوبت نشان می‌دهد. این نمودار از وب‌سایت آموزنده snowcrystals.com برگرفته‌ایم. وب‌سایتی که اطلاعاتی علمی و عملی درباره شکل و ساخت کریستال‌ها به شما می‌دهد. در این وب‌سایت تصاویر مختلفی از انواع کریستال‌های ساختگی قرار داده شده است که تعدادی از آن‌ها را باهم می‌بینیم:

با داشتن این اطلاعات و مقداری تجهیزات، من و شما نیز می‌توانیم شکل‌های خاص و مختلفی از کریستال‌های یخ را تولید کنیم و صدها ادعای مختلف را به آن ربط بدهیم. انتشار چند عکس کریستال که پیشینه آن‌ها مشخص نیست، چیزی را ثابت نمی‌کند.

اگرچه ایموتو در یکی از آزمایش‌هایش تلاش کرده تا یک گروه کنترل نیز فراهم کند، اما متأسفانه شرایط آزمایش او شفاف نبوده و گزارش نشده‌اند. همچنین نمونه‌های آزمایش او به شدت ناکافی هستند و به همین خاطر گروه کنترل معتبری ندارند.

مشخص نیست که آیا در هنگام آزمایش، شرایط محیطی مانند میزان آب، ارتفاع، فشار و دما مشابه و یکسان بوده است؟ ایموتو در کتابش توضیح می‌دهد که کریستال‌ها فقط برای بیست یا سی ثانیه ظاهر می‌شوند و سپس شروع به آب شدن می‌کنند. آیا همه آب‌ها به یک میزان خالص بودند و قدمت یکسانی داشتند؟ میزان خالصی و قدمت آن‌ها چقدر بوده؟ سرعت انجماد چقدر بوده است؟

در برخی تصاویر واضح است که آب هنوز به‌صورت کامل یخ نبسته امّا در برخی دیگر بلور آب کاملاً یخ بسته است. این تفاوت چرا و چقدر رخ داده؟ برای پرهیز از اشتباهات احتمالی (مثل آلودگی ظروف) چه تدابیری اندیشیده شده است؟ هیچ مشخص نیست. چراکه جزئیات موثقی برای این آزمایش ارائه نشده است.

 

اشکالات آزمایش شهادت آب ماسورو ایموتو

 

تأثیرپذیری آزمایش از شخص آزمایشگر

یک انتقاد اساسی دیگر به آزمایش‌های او این است که این آزمایش‌ها طوری طراحی شده‌اند که اجازه دست‌کاری یا خطای انسانی را می‌دهد. احتمال خطای انسانی در آزمایش‌های ایموتو بسیار بالاست. تمایلات و انگیزه‌های آزمایشگر می‌توانند نتایج او را تحت تأثیر قرار دهند.

این در حالی است که آزمون‌های استاندارد سعی دارند این تأثیرات انسانی را خنثی کنند. نتایج آزمایش در روش علمی باید بی‌ربط و نامربوط به شخص آزمایشگر باشد. اگر ذهن آزمایشگر بتواند روی نتیجه آزمایش اثرگذار باشد، آن نتایج بی‌اعتبار خواهند شد.

 

عدم سازگاری با دانش پایه

ایراد دیگر این است که این ادعا با فیزیک و شیمی پایه سازگار نیست. برای اینکه این ادعا صحیح باشد، باید مجموعه بزرگی از دانسته‌های فیزیکی و شیمیایی اساسی اشتباه باشند. برای پذیرفتن چنین ادعایی باید تغییری اساسی در درکمان از نیروهای اساسی طبیعت و نحوه عملکرد طبیعت ایجاد کنیم.

درعین‌حال که ما همه‌چیز را نمی‌دانیم و همیشه باید درها را به روی شواهد جدید و ایده‌های جدید باز بگذاریم، مجموعه‌ای از دانش را جمع‌آوری کرده‌ایم که می‌توانیم از آن برای ارزیابی فرضیه‌های جدید استفاده کنیم. اساساً می‌توانیم بپرسیم – آیا این پدیده ادعا شده با آنچه قبلاً تأییدشده است سازگار است؟ یا آیا به فیزیک جدید نیاز دارد؟ نیاز به پدیده‌های جدید برای اینکه یک فرضیه قابل‌اجرا باشد، احتمال درستی آن را کمتر می‌کند.

اگر فرضیه‌ای به نظام فیزیک جدیدی نیازمند باشد، می‌بایست شواهد بسیار قوی و فراوان برای تأیید خودش داشته باشد. شواهد برای این فرضیه جدید باید کیفیت و کمیت بیشتری نسبت به شواهدی داشته باشند که نشان می‌دهند فرضیه باید اشتباه باشد.

 

آزمایش‌های کور به چه معناست؟

 

آزمایش‌های کور به چه معناست؟

برای جلوگیری از سوگیری‌های خودآگاهانه و ناخودآگاهانه، می‌بایست آزمایش‌های ایموتو در معرض آزمون‌های کور قرار داده شود. آزمایش کور (Blind) یک نوع آزمایش علمی است که برای جلوگیری از اثرگذاری ذهنیت افراد بر نتیجه آزمایش انجام می‌شود.

افراد شرکت‌کننده در آزمایش‌های کور از دانستن اطلاعاتی که باعث تغییر نتایج آزمایش شوند، منع می‌شوند. مثلاً فرض کنید می‌خواهیم در یک پژوهش طعم و مزه دو نوع نوشابه را بسنجیم. اگر همین‌طور بطری برچسب دار نوشابه را به شرکت‌کنندگان بدهیم، آن‌ها تحت تأثیر تصور قبلی خودشان از یک برند نظر خواهند داد نه واقعیت. پس به سراغ آزمایش کور می‌رویم.

در این آزمایش کور نام سازنده هر دو محصول باید مخفی شود. آن‌وقت می‌توانیم نظر واقعی مردم درباره طعم نوشابه‌ها را بدانیم. شاید برایتان جالب باشد که این پژوهش‌ها در دنیای واقعی نیز انجام شده و نتایج جالبی به دست آمده است. در نظرسنجی‌ها میان طعم پپسی یا کوکاکولا، آمارها به نفع کوکاکولاست. بیشتر افراد در سراسر دنیا این نوشابه را از پپسی بهتر می‌دانند؛ اما در شرایط آزمایش کور که اگر فرد نداند کدام نوشابه را می‌نوشد چطور؟ آیا می‌تواند آن‌ها را از هم تشخیص دهد؟

در این شرایط واقعاً طعم کدام را ترجیح می‌دهد؟ این آزمایش چندین بار انجام‌شده و تقریباً همیشه شرکت‌کننده‌ها طعم پپسی را بیشتر پسندیده‌اند. آن‌ها نمی‌توانستند بفهمند که نوشابه‌ای که می‌خورند از کدام برند است. بااین‌حال از ظرف حاوی پپسی بیشتر خوششان می‌آمد. در آزمایشی مشابه، به شرکت‌کننده‌ها شراب‌هایی با قیمت‌ها و برندهای گوناگون داده شد. سپس از آن‌ها درباره کیفیت و مزه شراب‌‌ها نظرسنجی شد. افراد شراب‌های گران‌تر را بسیار خوشمزه‌تر می‌دانستند، درحالی‌که همه شیشه‌ها فقط از یک شراب ارزان‌قیمت پر شده بود.

حتی آن موقع که به آن‌ها اعلام شد داخل همه بطری‌ها از یک نوع بوده، آن‌ها همچنان اصرار داشتند که نوشیدنی قوطی‌های گران‌تر خوش‌طعم بوده است. مغز ما به‌صورت فعال و دائم تجربه ما از دنیا را دست‌کاری می‌کند و در ادراک ما از واقعیات تأثیر می‌گذارد.

به همین خاطر نیاز به روش علمی داریم تا این سوگیری‌ها درکمان از جهان را دچار اشتباه نکنند. در مورد دارو‌ها هم روند به همین شکل است. وقتی قدرت تأثیر یک دارو مورد آزمایش قرار می‌گیرد، هم بیماران و هم پزشکان از دوز مصرفی یا اینکه اصلاً چه بیماری داروی واقعی دریافت می‌کند و چه کسی دارونما (داروی الکی)، بی اطلاع هستند. آزمایش کور باعث می‌شود شانس تأثیرات تلقینی خنثی شود. آزمایش کور ابزار بسیار مهم و کاربردی در حوزه‌های مختلفی از علم است.

آزمون‌های کور شامل آزمایش کور یک‌طرفه، آزمایش کور دوطرفه و آزمایش کور سه طرفه هستند. در ادامه هر کدام را به‌طور مختصر توضیح می‌دهیم.

در آزمایش کور یک طرفه، اطلاعاتی که به‌صورت بالقوه می‌توانند باعث انحراف نتیجه آزمایش شود، در اختیار شرکت‌کننده آزمایش قرار نمی‌گیرد. البته در آزمایش کور یک طرفه، آزمایشگران از این اطلاعات باخبر هستند. این آزمایش‌ها نتایج بهتری به ما می‌دهند اما کافی نیستند و همچنان احتمال خطا در آن‌ها بالاست. وقتی مسئول انجام آزمایش از اطلاعات باخبر است، ممکن است به‌صورت آگاهانه یا ناآگاهانه آزمایش و شرکت‌کنندگان را به سمتی بکشاند که دلش می‌خواهد یا منافعش در آن است.

برای رفع این مشکل، آزمایش‌های کور دو طرفه طراحی می‌شوند. در این آزمایش‌ها اطلاعاتی که می‌توانند باعث دست‌کاری نتیجه آزمایش شوند هم از شرکت‌کنندگان و هم از مسئولان انجام آزمایش مخفی می‌مانند.

در این حالت دیگر مسئولان انجام آزمایش نمی‌توانند بر اساس سلیقه شخصی‌شان به آزمایش جهت بدهند. آزمایش‌های دو سو کور کیفیت و اعتبار علمی بسیار بالاتری دارند ولی حالت ایدئال نبوده و مصون از خطا نیستند. در این آزمایش‌ها با اینکه شرکت‌کنندگان اطلاعات واقعی را بروز داده‌اند و مسئولان انجام آزمایش نیز آزمایش را به‌درستی و بی‌طرفی اجرا کرده‌اند، همچنان ممکن است که این اطلاعات ثبت شده، با سوگیری و دست‌کاری تحلیل شوند. برای رفع این مشکل، آزمایش کور سه ‌طرفه یا آزمون سه سو کور طراحی شده است.

در این آزمایش‌ها هم شرکت‌کننده، هم خود پژوهش‌گر و هم تحلیل‌گر داده‌ها هر سه از اطلاعات مهم آزمایش بی‌خبر هستند. این آزمون‌ها احتمال دست‌کاری سلیقه‌ای داده‌های آزمایشی را بسیار کاهش داده و ما را از نتایج حاصل از آزمایش خاطرجمع می‌کنند.

اگر آزمایش ایموتو را بخواهیم به‌صورت سه‌ سو کور انجام بدهیم، باید فردی که کلمات را می‌گوید یا می‌نویسد نداند که برای چه ظرفی حرف می‌زند. عکاس هم نباید بداند که از چه آبی عکس تهیه می‌کند. تحلیل‌گر عکس‌ها نیز نباید بداند که کدام عکس به کدام ظرف مرتبط است. اگر چنین آزمایشی در نقاط مختلف زمین به‌طور مستقل انجام شود و نتایج مشابهی به دست بیاید، آن‌وقت است که شواهد علمی قابل قبول برای این ادعا وجود دارد.

برخی از افراد می‌گویند که خودشان شخصاً این آزمایش را انجام داده‌اند و ظرفی که پیام‌های مثبت دریافت کرده، دیرتر فاسد شده است. سؤال ما از این اشخاص این است که آیا شما در این تجربه خود تمام نکات بالا را رعایت کردید؟ چند لیوان را قرار دادید؟ برای انجام یک آزمایش علمی می‌بایست حداقل ده‌ها نمونه آزمایشی فراهم کرده باشیم. از روی یک یا دو نمونه نمی‌توان نتیجه‌گیری کرد چراکه در این شرایط احتمال تصادفی بودن نتایج بسیار بالاست. همچنین برای انجام این آزمایش شما باید آب پاستوریزه و بسته‌بندی‌شده داشته باشید تا تفاوت در میزان آلودگی به باکتری‌ها، نتایج شما را تغییر ندهد.

مسلماً اگر انرژی‌ها و ارتعاشات ذهن شما بر مولکول‌های آب تأثیر بگذارند، شما هیچ نیازی به باکتری‌ها برای فاسد کردن یک مایع ندارید. آزمایشی که این موارد در آن رعایت نشوند، هیچ ارزش یا اعتباری ندارند. پس اگر می‌توانید ده‌ها نمونه پاستوریزه و بسته‌بندی‌شده را در شرایط کنترل‌شده به‌صورت آزمون سه سو کور موردپژوهش قرار دهید. سپس این آزمایش را چندین بار توسط افراد مختلف تکرار کنید، اگر همه آزمایش‌های مستقل با رعایت این موارد به نتیجه مشابه رسیدند، آن‌وقت تازه آزمایش شما دارای اهمیت می‌شود. در غیر این صورت، نتایج تصادفی خواهند بود و نیمی از افراد به نتیجه مدنظر می‌رسند و نیم دیگر نمی‌رسند.

آن افرادی که به نتیجه مدنظر رسیده‌اند خواهند گفت که برایشان این موضوع اثبات‌شده است؛ اما پس آن نیم دیگر چه؟ آن‌ها نیز آزمایش را انجام دادند و به نتیجه نرسیدند. حرف کدام یک را ملاک قرار دهیم؟ هر حرفی که مدافعان شهادت آب برای رد آزمایش‌های با نتایج مخالف بزنند، همان دلیل برای رد آزمایش خودشان نیز کاربرد دارد. ما در این شرایط با در نظر داشتن کل نمونه‌ها و نتایج آزمایش‌ها، خواهیم فهمید که نتیجه به دست آمده حاصل تصادف است. به همین خاطر به علم و روش‌مندی علمی نیاز داریم تا پدیده‌های تصادفی یا بی‌ربط را به اشتباه، مرتبط با یکدیگر در نظر نگیریم. نتایج ما باید چیزی بیش از تصادف را نشان دهند. توضیحی که ما می‌آوریم می‌بایست چیزی بیش از نتایج تصادفی را توضیح دهد.

 

بلورهای آب و سیستم‌های اخلاقی متفاوت

بر طبق ادعای ایموتو، باید تصور کنیم که آب قادر به شنیدن، خواندن و دیدن است! اما مسئله به همین‌جا ختم نمی‌شود. گویا نحوه قضاوت اخلاقی آب از واقعیات، کاملاً همانند انسان‌هاست. به‌عنوان‌مثال چیزی که برای انسان‌ها در جامعه ژاپن توهین تلقی شود، برای مولکول آب نیز توهین تلقی خواهد شد. اگر همان چیز در یک جامعه دیگر تشویق و تعریف محسوب شود، آب نیز به آن روی خوش نشان خواهد داد!

ایموتو می‌گوید بلور آب در برابر واژه هیتلر ساختاری زشت پیدا کرده است. اگر فرزند هیتلر با علاقه و محبت روی یک لیوان بنویسد: پدر، آب زشت می‌شود یا زیبا؟! اگر هیتلر در جنگ جهانی دوم پیروز می‌شد و حاکم بر کل جهان می‌شد، آن‌وقت باز هم آب نسبت به آن زشت می‌شد؟ آب به خاطر جنایت‌های هیتلر به آن واکنش منفی می‌دهد یا به خاطر نفرت عمومی مردم از او؟ اگر به خاطر نفرت مردم است، یعنی اگر جنایتکاری محبوبیت عمومی داشته باشد، آب نیز از اکثریت مردم تبعیت می‌کند و نسبت به واکنش مثبت می‌دهد؟ اگر فرد بی‌گناهی به خاطر سوءتفاهم نفرت عمومی را جلب کند، آیا آب نیز به او روی خوش نشان نمی‌دهد؟ اگر نصف جمعیت از فردی متنفر باشند و نصف دیگر عاشق او باشند، آب به ساز کدام یک خواهد رقصید؟ یا اگر زشت شدن آب با آوردن نام هیتلر به خاطر جنایت‌های او است، پس با نوشتن نام دیگر افراد جنایتکار و زنده نیز آب باید همین واکنش را بدهد. اگر فردی مخفیانه جنایت کند و کسی متوجه نشود، آیا آب متوجه شده واکنش منفی می‌دهد؟

در مورد استفاده از کلمات نیز آشفتگی‌های مشابهی وجود دارد. برخی لغات مثبت می‌توانند به‌صورت کنایه استفاده شوند. برای مثال دکتر یا مهندس، القاب مثبتی هستند؛ اما می‌توانیم برای تمسخر یا کنایه زدن به کسی نیز او را دکتر یا مهندس خطاب کنیم. در این صورت واکنش آب چه خواهد بود؟ آیا آب صرفاً سنسور تشخیص کلمات دارد یا کنایه‌های غیرمستقیم را نیز تشخیص می‌دهد؟ گاهی اوقات نیز برخی کلمات عموماً منفی، کاربرد مثبتی دارند. برای مثال دیوانه صدا زدن کسی، توهین است؛ اما می‌توانیم در شرایطی به کسی از روی محبت بگوییم ای دیوانه! آیا آب متوجه همه این مسائل می‌شود؟

کلمات مختلفی در گذشته معنای خوبی داشتند و امروز معنای بدی دارند. آیا آب در گذشته نسبت به این کلمات روی خوش نشان می‌داده و امروز به آن واکنش منفی می‌دهد؟ اگر لحن و جملات مهربانانه برای اهداف شرورانه بکار روند، آب زیبا خواهد شد یا زشت؟ اگر کلمات و جملات ناپسند برای اهداف خیر بکار روند چطور؟

 

ایموتو با برنج باز می‌گردد…

 

ایموتو با برنج باز می‌گردد...

ایموتو پس از مدت زیادی سکوت، از آزمایش جدیدی پرده‌برداری کرده است. او این بار به جای شهادت آب به سراغ شهادت برنج می‎رود. بر طبق ادعای خودش، ایموتو سه ظرف محتوی برنج را به سه برچسب مختلف مشخص کرد و بر روی یک ظرف، عبارت “تو احمقی” نوشته شده و در روی ظرف دیگر، عبارت “از تو متشکرم” و ظرف سوم نیز بدون برچسب خاصی رها شده است. ایموتو به مدت یک ماه، هر روز با توجه به برچسب روی ظروف، از آن‌ها تشکر کرده یا به آن ظرف توهین می‌کند. ظرف سوم نیز بدون صحبت کردن باقی می‌ماند.

به گزارش ایموتو، پس از گذراندن مدت آزمایش، تصاویری که از این برنج‌ها گرفته شده به‌روشنی نشان می‌دهد که برنجی که با کلمات محبت‌آمیز مورد برخورد قرار گرفته بود، تازه مانده؛ اما برنجی که با توهین روبه‌رو شده، کاملاً از شکل عادی خارج شده است. برنجی که به عنوان گروه کنترل در این آزمایش آورده شده نیز تقریباً از بین رفته است. همان‌طور که انتظار می‌رود، ایموتو این بار نیز جزئیات آزمایش خود را منتشر نکرد. به‌نحوی‌که حتی مشخص نیست برنج‌های درون ظروف پخته بوده‌اند یا نه.

هرچند به دلیل عدم رعایت پروتکل‌هایی مربوط به آزمایش علمی، تقریباً تمام دانشمندان به نتایجی که توسط ایموتو به دست آمده، بی‌توجهی نشان دادند، اما برخی افراد نیز به‌صورت جداگانه آزمایش ایموتو را تکرار نمودند.

در یک آزمایش[1] که به‌صورت کور طراحی شده بود، تعداد برنج‌های خرابی که پیغام مثبت و خوب دریافت کرده بودند، دو برابر برنج‌های خرابی بود که پیغام منفی و بد دریافت کرده بودند. در این مقاله گفته شده که نتایج به دست آمده از نظر آماری معنادار نیستند و با تصادف قابل توضیح هستند؛ یعنی صحبت مثبت یا منفی، هیچ تأثیری بر روی برنج‌ها ندارد.

یکی از شروط اساسی در نتیجه‌گیری‎های دنیای علم، امکان تکرارپذیری آزمایش و نتایج آن است. دیدیم که در آزمایش‌های صورت گرفته، بین برنج‌های مورد بررسی تغییری مشاهده نشد؛ بنابراین ادعا‌های ایموتو اعتباری ندارند.

 

آیا کتاب ایموتو در دانشگاه هاروارد چاپ شده است؟

پیش از پایان این مقاله، یک سوءتفاهم را نیز رفع کنیم. برخی از مدافعین شهادت آب، می‌گویند که این کتاب در دانشگاه هاروارد چاپ و منتشر شده است. آیا این ادعا صحت دارد؟ آن‌ها از وب‌سایتی به نام Harvard.com به عنوان سند ادعای خود استفاده می‌کنند؛ اما این وب‌سایت چیست؟ آیا وب‌سایت رسمی دانشگاه هاروارد است؟

خیر. آدرس وب‌سایت دانشگاه هاروارد harvard.edu است. وب‌سایتی که این افراد به آن ارجاع می‌‌دهند یک کتاب‌فروشی مستقل است که انواع و اقسام کتاب‌ها از جمله کتاب قصه‌های تصویری کودکان را می‌فروشد. اگر به فروش رسیدن یک کتاب در این فروشگاه به آن اعتبار علمی می‌بخشد، پس این کتاب قصه‌های کودکان از علمی‌ترین کتاب‌های جهان هستند!

 

سخن پایانی

ما در این مقاله از مجموعه بیشتر از یک ذره‌بین، به آزمایش شهادت آب ماسارو ایموتو پرداختیم و برخی از انتقادات وارد به آن را از نظر گذراندیم. به راحتی می‌توان فهمید که چرا مردم می‌خواهند نتایج شهادت آب واقعی باشد. بیشتر مردم واقعاً چیز زیادی در مورد جزئیات فیزیکی نحوه یخ زدن یا تخمیر برنج نمی‌دانند. این‌ها فقط چیزهای مرموزی هستند که وقتی ما به دنبال آن نیستیم اتفاق می‌افتند. از جهت دیگر، احساسات ما بسیار آشنا هستند – تقریباً در هر لحظه از روز در آن‌ها غرق هستیم. یک سیستم اعتقادی که در آن ما می‌توانیم واقعیت فیزیکی را از طریق افکار دارای بار عاطفی صرف تحت تأثیر قرار دهیم، برای آن‌ها جذابیت دارد؛ اما بااین‌حال، دانستن نقص‌های متعدد و ایرادات جدی موجود در آزمایش ایموتو به ما گوشزد می‌کند که این ادعا علمی نیست و هیچ پشتوانه علمی ندارد.

در انتها باید بگویم من (پیام بهرام‌پور) نیت معلم ما خیر بود اما استفاده از هر روش برای اثبات عقاید اتفاقاً باعث می‌شود که عقاید سست شوند. مراقب باشیم با نیت‌های خوب مسیر جهنم را سنگ‌فرش نکنیم.

مطالب محبوب سایت:

مقالات مرتبط

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

۷ دیدگاه دربارهٔ «آیا آزمایش مشهور شهادت آب واقعیت دارد؟»

  1. موضوع پیام آب علمی است و اگر افرادی آن را علمی نمی دانند به خاطر آن است که سطح این علم بالاتر از سطح علم رایج هست برای همین درک نمی شود. مثال آن فیزیک کوانتوم هست که به خاطر نتایج عجیب آن هنوز توسط بسیاری درک نشده است.

  2. الان که این مطلب رو خوندم یاد خاطره‌ای افتادم.من هم تجربه مشابهی با شما دارم،زمانی که مدرسه میرفتم،یکی از معلم هام میگفت توی یک جنگل آزمایش کردن که عده ای رفتن و فحش و حرف بد فریاد زدن و طولی نکشیده که درختای اون قسمت از جنگل خشک شده و یا از تجربه خودش تعریف میکرد که خوب صحبت کردن با غذایی که درست میکنیم توی بهتر و خوشمزه تر شدن غذا تاثیر داره مثلا میگفت وقتی ترشی درست میکنم یه سوره از قران میخونم و به ترشی فوت میدم و بعد ترشیم خیلی خوب میشه نسبت به وقتایی که سوره نمیخوندم! من هم تو اون سن حرف معلم روم خیلی تاثیر گذاشت و تا مدت ها که میخواستم آشپزی کنم همین کارو میکردم و به غذا فوت میدادم تا غذام خراب نشه و یه وقت کسی دعوام نکنه! و سعی میکردم با اینکار کم تجربگی خودم تو آشپزی رو با اثر جادویی خوندن یه سوره مخفی کنم:))) خیلی خوش حالم که وقتم رو برای خوندن این مطالب صرف کردم،بسیار عالی

    1. بیشتر از یک نفر.

      سلام دوست عزیز
      مرسی تجربتون رو با ما به اشتراک گذاشتید.
      خیلی خوشحالیم بابت همراهیتون.
      موفق و بیشتر ازیک نفر باشید..

  3. اینکه نتیجه ازمایش به عمل اندازه گیری ( شخص ازمایشگر) بستگی داشته باشه امری کاملا رایج در پدیده های کوانتمی هست. با این ادعای شما کل مکانیک کوانتمی شبه علم باید باشه!!

    1. بیشتر از یک نفر.

      سلام دوست عزیز
      سلام مجدد خدمت شما
      جناب پاشایی دوتا دوره ذکر شده هم در پروفایلتون قرار گرفته شد.
      در خصوص دوره متقاعدسازی در حال پیگیری هستیم و به زودی بهتون اطلاع خواهیم داد.
      باز هم عذرخواهی می کنیم بابت اتفاق پیش اومده.
      بازهم موردی بود حتما با ما در میان بگذارید.

      بیشتر از یک نفر باشید…

    1. بیشتر از یک نفر.

      سلام دوست عزیز
      خیلی خوشحالیم که مقاله آزمایش شهادت آب براتون موثر بوده
      از بازخورد مثبت شما بی نهایت ممنونیم
      موفق و بیشتر از یک نفر باشید…

اسکرول به بالا